Kayıp sonrasında yaşanan duyguları anlamak için kullanılan beş aşamalı model; inkâr, öfke, pazarlık, depresyon ve kabullenmeyi içerir. Bu model, herkesin sırayla tamamlaması gereken bir süreç değildir. Duygular bir arada yaşanabilir, zaman içinde yeniden yoğunlaşabilir veya bazıları hiç ortaya çıkmayabilir.
İnkâr
Kişi kaybı bildiği hâlde gerçekliğini duygusal olarak kavramakta zorlanabilir. Kaybettiği kişinin aramasını beklemek veya günlük alışkanlıklarını onun varlığına göre sürdürmek görülebilir. Özellikle beklenmedik kayıplarda şaşkınlık ve duygusal uyuşma, yaşananları anlamlandırmayı güçleştirebilir.
Öfke
Kaybın yarattığı çaresizlik ve adaletsizlik hissi; kendine, başkalarına veya yaşanan koşullara yönelik öfkeyle ifade edilebilir. “Neden böyle oldu?” sorusu öne çıkabilir. Bu duyguyu konuşabilmek önemlidir; öfke yaşamakla zarar veren davranışlarda bulunmak birbirinden ayrılmalıdır.
Pazarlık
“Daha erken fark etseydim” veya “Farklı davransaydım” gibi düşüncelerle olayın başka türlü sonuçlanabileceği ihtimali tekrar tekrar değerlendirilebilir. Kişi, değiştiremeyeceği kayıp karşısında geçmişte kontrol edebileceği bir nokta arayabilir. Bu düşünceler, kendi sorumluluğunu olduğundan fazla görmesine ve suçluluk yaşamasına yol açabilir.
Depresyon
Bu modelde depresyon, kaybın ardından yaşanan yoğun üzüntü, boşluk ve isteksizliği anlatır; tek başına klinik depresyon tanısı anlamına gelmez. Kaybedilen kişinin yokluğu günlük yaşamda daha belirgin hissedildikçe enerji, ilgi ve odaklanma azalabilir. Yaşananların süresi ve günlük işlevlere etkisi değerlendirmede önemlidir.
Kabullenme
Kabullenme, kaybı onaylamak, unutmak veya artık üzülmemek değildir. Kaybın gerçekliğini tanıyarak günlük yaşamı bu gerçeklikle birlikte sürdürebilmeyi anlatır. Kişi yeniden plan yapabilir ve ilişkilerine zaman ayırabilir; özlem ve üzüntü ise belirli zamanlarda devam edebilir.
Ne Zaman Destek Alınmalı?
Yas günlük yaşamı belirgin biçimde güçleştiriyorsa, yoğun suçluluk veya yalnızlık yaşanıyorsa destek alınabilir. Sevilen birinin ölümünün ardından özlem ve kayıpla meşguliyet uzun süre yoğun biçimde sürüyor, günlük işlevleri ciddi ölçüde etkiliyorsa uzamış yas bozukluğu açısından değerlendirme gerekebilir. Yasın uzun sürmesi tek başına tanı anlamına gelmez; destek aramak için belirli bir aşamaya ulaşmayı beklemek gerekmez.
Psikolojik destek süreci hakkında bilgi edinmek için Psikolojik Destek/Danışmanlık sayfasını inceleyebilirsiniz.
Görüşme süreci hakkında bilgi edinmek veya görüşme planlamak için iletişime geçebilirsiniz.
Son güncellenme: 17 Ekim 2026